EKZISTENSIONALIZM - SOL Forum
 
                 "Кто смолоду не был социалистом, в старости будет мерзавцем"  
       
        SOSIALIST GENCLER KLUBU  
   
 
Cersenbe Axsami, 06.12.2016, 14:15
Sizi salamlayiriq Qonaq | RSS Ana sehife| Menim Profilim | Qeydiyyat| CIXIS | GIRIS
                                      www.sistemi.yix.org
[Yeni Postlar· Uzvler· Qaydalar· Axtaris· RSS]
Страница 1 из 11
Модератор форума: Isabelle 
SOL Forum » FELSEFE » Felsefe - Философия » EKZISTENSIONALIZM (Liberalizmin bohrani)
EKZISTENSIONALIZM
NEOFEHLE Tarix: Senbe, 08.12.2007, 18:26 | Post # 1
COMANDANTE
Qrup: Admin
Post: 113
Status: Offline
Ekzistensionalizm (latinca exsistensia-
varliq) XX ?srd? f?ls?f?d? ziyalilarin
baxislarina cavab vere bil?c?k yeni
dunyagorusu yaratmaq cehdi kimi
meydana g?lmis irrasionalist f?ls?fi
cereyandir. Esas numayendeleri
Haydegger , Yaspers (alman mektebi),
Alber Kamyu , Jan Pol Sartr (fransiz
mektebi) ve digerleridir.

Ekzistensionalizmin ideya kokleri
heyat felsefesi, Qusserlin
fenomenologiyasi ve Kyerkeqorun
dini-mistik telimidir.
Ekzistensionalizmde ozunun sethi-
nikbin anlayisi il?, movcud c?miyy?tin
mutereqqi inki?afina inami ile birlikde
liberalizmin bohrani eks olunmusdur.
Ekzistensionalizm pessimizm
dunyagorusu kimi meydana gelmis ve
meseleni bele qoymusdur: tarix
felaketler qarsisinda liberal-mutereqqi
ideyalarini itirmis insan nece
yasamalidir? Ekzistensionalizm
maarifcilik ve klassik alman felsefesi
dovrunun rasionalizmine , hemcinin,
XIX esrin sonu ve XX esrin
evvellerinde genis yayilmis kantci -
pozitivist felsefeye cavab idi.
Ekzistensionalistlerin fikrince, rasional
tefekkurun esas ceheti ondan
ibaretdir ki, o, subyekt ve obyektin
eksliyi prinsipinden cixis edir. Buna
gore de, rasionalist butun gercekliyi,
o cumleden de insana yalniz elmi-
tedqiqat noqteyi-nezerinden baxir,
bu baximdan hemin yanasma
"simasiz" xarakter dasiyir. Eksine,
ekzistensionalizm sexsiyyetden
kenar, "obyektiv " elmi fikrin eksliyi
kimi cixis etmelidir. Belelikle,
ekzistensionalizm felsefe ve elmi bir-
birine qarsi qoyur. Meselen, M.
Haydeggerin dediyi kimi, felsefenin
predmeti varliqdan ibaret olmalidir.
Halbuki, elmin predmetini
"movcudluq" teskil edir. Varliq vasiteli
deyil(mucerred tefekkur vasitesile),
yalniz vasitesiz derk olunur, insana
onun varligi, shexsi movcudlugu, yani,
ekzistensiyanin vasitesi ile acilir.
Ekzistensiyada mehz subyekt ve
obyektin ne shuurlu-elmi, ne de
spekulyativ tefekkure muesser
olmayan hisselere parcalanmis
butovluyu movcuddur: adi heyatda
insan ozunu hec de hemise
ekzistensiya kimi d?rk etmir; bunun
ucun onun serhed (trasdentental)
situasiyada olmasi zeruridir,
ozunuderk prosesinde insanin ?lumle
uz-uze gelmesinden ehemiyyetli hec
ne ola bilmez. Ekzistensiya olan insan
ilk defe oz azadligini da tapmis olur.
Ekzistensiya termini ilk defe S.
Kyerkeqor terefinden isledilmisdir;
cereyanin numayendelerine gore bu
termin insanin "Men"inin ele bir
merkezi nuvesidir ki, onun sayesinde
insan empirik ferd kimi deyil, konkret,
tekrarolunmaz shexsiyyet kimi cixis
edir. Ekzistensionalizme gore azadliq
ondan ibaretdir ki, insan tebii, yaxud
sosial zeruretin tesiri altinda
formalasan bir eshya kimi cixis etmesin,
ozu-ozune secsin, ozunu h?r bir
hereketi, davranisi ile formalasdirsin.
Bununla da azad insan elediyi her
sheye gore mesuliyyet dasiyir,
"sheraitle" ozunu beraetlendirmir.
etrafinda bas veren her sey ucun
gunah hissi-azad insanin hissidir
(Berdyayev). Tarixde bas veren her
shey ucun insanin mesuliyyet dasimasi
barede ekzistensialistlerin fikri mehz
buradan cixir. Lakin, azadligin
subyektiv planda serhi sirf etik
baximdan deyerlendirilir.


FUCK THE SYSTEM!!!

ve ya

MAKE LOVE - NOT WAR!!!

www.sistemi.yix.org .

 
Anarxist Tarix: Bazar Ertesi, 17.12.2007, 14:20 | Post # 2
VIP Member
Qrup: Supermods
Post: 157
Status: Offline
EKZISTENSIALIZMDE VICDAN VE AZADLIQ

Klassik vicdan konsepsiyalarina gore vicdan - bashqalarinin menim uzerimde huququ ve ya menim bashqalari qarshisinda borcumdur. O, besheri munasibetlerin - insanla dunyanin elaqe ve munasibetlerinin esasinda dayanir. Vicdan - sosial zekadir, cemiyyetin movcudluguun elaqelendirici helqesidir. Vicdan - exlaq felsefesinin mehek dashidir. "Exlaq qanunu muqeddesdir. Duzdur, insan o qeder de muqeddes deyil, lakin onun shexsinde besheriyyet muqeddesdir", deye Kant yazirdi. Bu o demekdir ki, vicdan - normanin pozulmasi, ferdin besheriyyete qarshi qesdidir. Vicdan - menim elaqe ve munasibetlerimin ozum, yeni mene mexsus irade ve azadliq terefinden deyil, bashqalari, cemiyyet terefinden yaradilan normalara uygunlugudur. Bir sozle, vicdan - exlaqi borcdur, insanin bashqalari qarshisindaki konullu vezifesidir.
Ekzistensializm ifrat individualizm felsefesi oldugundan ve ifrat individualizm de serbest irade ve mutleq azadliq teleb etdiyinden o vicdani, ondaki sosialligi qebul ede bilmezdi. Fransiz ekzistensialistlerinin (xususile Sartrin) vicdanla savashi azadliq namine edilirdi.Sartrin ideali mutleq azadliq idi. "Insan azad olmaga mehkum edilmishdir", "movcudsansa - azad olmalisan", deyirdi o. Ozunun azadliq konsepsiyasini esaslandirmaq uchun Sartr inkardan istifade edirdi. Nitsshenin "boyuk inkar erasi yaxinlashmaqdadir" fikri ozunu dogruldurdu. "Allahin olumunden" - Nitssheden sonraki epoxanin adamlari "allah yoxdursa men ozum allah olmaliyam. Bunun uchunse men her sheyi, hetta allahin ozunu de inkar ederek ozum uchun mutleq azadlig temin etmeliyem" deyirdiler. Kamyu tesadufen "ekzistensialistlerde inkar ele allahin ozudur" deye yazmirdi.
Sartrin azadliq anlayishinda vicdan istisna edilir. Fransiz ekzistensialistlerinin exlaq telimi oz menbeyini Nitssheden goturse de bezi meselelerde onlar Nitssheden daha ireli gedirdiler. Nitsshe exlaqi kateqoriyalari yeniden deyerlendirmeyi teleb etdiyi halda, Sartr ve Kamyu onlari absurd elan edirdiler. "Dunyada hech bir exlaq size ne etmek lazim oldugunu gostere bilmez" deyen Sartr Raskolnikovun napoleonizmini - sadizm ve volyuntarizmi insanlararasi munasibetin prinsipi kimi qebul edir ve zorakiligi mudafie edirdi. Sart Dostoyevskinin "allah yoxdursa her shey etmek olar" fikrini ekzistensializmin chixish momenti hesab edirdi. Her cur qerar, o yazirdi, haqlidir, edaletlidir.
Sartrin "bashqalari" adli xususi konsepsiyasi vardir. Azadliq konsepsiyasi mehz bu konsepsiyadan hasil edilir. "Bashqasinin movcudlugunda menim ezeli suqutum verilir", "bashqalari meni inkar edir", Sartr yazirdi, demeli men de bashqalarini inkar etmeliyem. "Allah insanin tenhaligidir", "hech kim hech bir qanuna tabe olmamalidir", "ozgeler bitdir, onlari oldurmek teessuf dogurmamalidir", deyirdi o.
Sartrin "Milchekler" eserinin qehremani Orest uchun vicdan - koleliyin simptomudur. Orest anasini ve sevgilisini oldurur ve hech bir vicdan ezabi chekmediyini soyleyir; o inanir ki, insan ancaq vicdani oldurdukden sonra "heyatin ustasina" chevrilir.
Sartr vicdanla azadligin, insanla dunyanin harmoniyasini yaratmaga cehd etmirdi. Onun azadliq, serbest irade konsepsiyalari indeterminizm prinipine esaslanir. Bu prinsipe gore azadliq, irade hech bir kenar zerurete tabe olmamalidir.Sartr mutleq azadliga can atirdi ve bu yolda esas manea olan vicdani tamamile redd edirdi. "Mutleq azadliq ele bir idealdir ki, onu ictimai ve sosial heyatda gerchekleshdirmek olmaz", Eynshteyn yazirdi, "determinizmin inkari kechici hadisedir". Sart ise bunu qebul ede bilmirdi, "determinizm eclaflarin ve yaramazlarin felsefesidir", deye o yazirdi. O bele bir faktla razilasha bilmirdi ki, birinin azadligi ve movcudlugu bashqalarinin hemin meziyyetlerden mehrum edilmesile neticelenmemelidir.


Bu nomre muveqqeti olaraq shebeke xidmeti xaricindedir...

Post Deyisdirilib: Anarxist - Bazar Ertesi, 17.12.2007, 14:24
 
SOL Forum » FELSEFE » Felsefe - Философия » EKZISTENSIONALIZM (Liberalizmin bohrani)
Страница 1 из 11
Поиск:

Sosialist Gencler Klubu © 2016